Инновациялар Сапа Тәжірибе
  • Басып шығару
  • сайт картасы
  • Ағылшын нұсқа
+7 (495) 777-77-34
жасыру

Азот

Азот

Түссіз және уытсыз, иіссіз және дәмсіз, азот табиғатта қалыпты тем­пе­рату­ралар­да және қысымында жанбайтын газ ретінде кездеседі. Азот ауаға қарағанда бірнеше есе жеңіл, сондықтан оның шоғырлануы биіктікпен ұлғаяды. Қайнау нүктесіне дейін салқындау жағдайында ол түссіз сұйықтыққа айналады, ол анықталған қысым және температурада қатты түссіз кристалл зат болады. Азот сумен сұйықтықтың басым көпшігінде әлсіз ериді, электр және жылудың нашар өткізгіші болып табыады.

Құрылғыға сұрау салу Құрылғыға сұрау салу Құрылғыға сұрау салу
Азот

Ашылу тарихы

Заттың сыртқы түрі

Сұйық азот. Н. у. — түссіз, дәмсіз және иіссіз газ.
Атом қасиеті
Аты, белгісі, нөмірі Азот / Nitrogenium (N), 7
Атом массасы (моляр массасы) 14,00674 а. е. м. (г/моль)
Электронды сырт пішіні [He] 2s2 2p3
Атом радиусы 92 пм
Химиялық қасиеттері
Ковалент радиус 75 пм
Ион радиусы 13 (+5e) 171 (−3e) пм
Электр терістілігі 33,04 (Полинг бағаны )
Тотығу-деңгейі 5, 4, 3, 2, 1, 0, −1, −3
Иондалу қуаты (бірінші электрон) 1401,5 (14,53) кДж/моль (эВ)
Қарапайым зат тер­мо­дина­мика­лық қасиеттері
Тығыздығы (н. у.) 0,808 г/см3 (−195,8 °C); при н. у. 0,001251 г/см3
Еру жылуы (N2) 0,720 кДж/моль
Қайнау температурасы 77,4 K
Булану жылуы 0,904 кДж/моль
Моляр жылу сыйымдылығы 29,125(газ N2) Дж/(K·моль)
Моляр көлемі 17,3 см3/моль
Қарапайым зат кристалл торы
Тор құрылымы кубтық
Тор шамалары 5,661 Å
Өзге сипаттамалары
Жылу өткізгіштігі (300 K) 0,026 Вт/(м·К)

1172 жылы Генри Кавендиш келесі тәжірибені жасады: ол ауаны бірнеше рет жанып жатқан от үстінен өткізді, одан кейін оны сілтімен өңдеді, нәтижесінде Кавендиш тыныс тарылтатын (немесе мефитикалық) ауа деп атаған қалдық алынды. Заманауи химия тұрғысынан жанып жатқан отпен ауа оттегісінің реакциясы кейін сілтімен жұтылатын көмірқышқыл газына бай­ла­ныс­ты­рыл­ды. Осыған қоса газ қалдығы көп мөлшерде азот ретінде ұсынылады. Осылайша, Кавендиш азотты бөліп көрсетті, алайда мұның жаңа қарапайым зат (химиялық элемент) екенідігін түсіне алмады. Сол жылы Кавендиш бұл тәжірибе туралы Джозеф Пристлиге хабарлайды.

Пристли бұл уақытта ауа оттегісін бай­ла­ныс­ты­ратын эксперименттер сериясын өткізген болатын, онда ол алынған көмірқышқыл газын алып тастап отырды, яғни азот алып отырған, алайла сол уақыттағы билік еткен флогистон теориясының жақтаушысы болғандықтан, алынған нәтижелерді тіптен дұрыс түсінбеді (оның пікірінше, үрдіс кері бағытта болған — газ қоспасынан оттегі еес, керісінше, жағу нәтижесінде ауа флогистонмен қаныққан; қалған ауаны (азотты) ол қаныққан флогистон деп атаған, яғни флогистацияланған). Пристли азот бөліп алуы мүмкін болғанымен өз жаңалығының мәні неде екенін түсіндіріп бере алмады, сондықтан азот алғашқы ашушы ретінде саналмайды.

Біруақытта ұқсас экс­пе­римент­терді дәл сондай нәтижелерімен Карл Шееле жүргізді.

1772 жылы қарапайым зат ретінде азотты («бүлінген ауа» атауымен) Даниэль Резерфорд сипаттады, ол азоттың негізгі қасиеттерін (сілтімен әрекеттеспейді, жанбайтын, тыныс алу үшін жарамсыз) көрсеткен магистрлік диссертациясын жариялады. Дәл Даниэль Резерфорд азоттың бірінші ашушысы болып саналады. Алайда Резерфорд та флогистондық теория жақтаушысы болғандықтан өзінің нені бөліп алғандығын түсіне алмады. Осылайша азоттың бірінші ашушысын нақты атау мүмкін емес.

Осыдан кейін азот Генри Кавендишпен зерттелген болатын (мынай жайт қызығушылық туғызады: ол электр тогі разрядтары көмегімен оттегімен азотты байланыстыра алды, ал азот оксидтері жұтылғаннан кейін қалдықта мүлтіксіз инерттігаздың үлкен емес көлеміне ие болды, десек те азотпен берілген бұл жағдайда жаңа химиялық элемент инертті газ аргонды бөліп көрсеткендігін тіптен түсіне алмаған еді).

Жалпы қолданылуы

Химиялық және мұнай химиялық өнеркәсібіь

Азот технологиялық үрдістер қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін оттегімен химиялық заттар өзара әрекеттестігіне жол бермеу үшін инертті ортаны құру үшін қолданылады. Азот химиялық өнімдерді тасымалдау кезінде, аммиак өндірісі кезінде қолданылады. Азот сонымен бірге технологиялық ыдыстары мен түтік құбырларын үрлеу, кептіру, ка­тали­затор­ларды регенерациялау болып табылады.

Мұнай газ өнеркәсібі

Азот өнім алынуын ұлғайту және пласт ішіндегі қысымды ұстап тұру үшін мұнай және газ алу кезінде қолданылады. Бұл инертті газ технологиялық резервуарда, сонымен бірге жүктеу-тиеу жұмыстары кезінде жарылыс және өрт қауіпсіздігін қамсыздандыру мақсатында инертті жастықшаларды қолдану үшін кең қолданылады.

Азот газ және мұнайы бар резервуарлардағы анықталған қысымды ұстап тұру үшін, түтік құбырларын үрлеу үшін, ТГТ және СГТ сақтауға арналған газ тасымалдаушы машиналар және құрылыстарда технологиялық ыдыстарды тазалау үшін қолданылады.

Металлургия

Қара және түсті металды жағу кезінен қорғау үшін қолданылады. Ол бейтарап ширату үрдістерінде, кернеуді алуы бар күюде, цементтеуде, цианациялауда, қаттымен қорытуда, мік басты металлды біріктіруде, экструзиялық матрица салқындатуда қолданылады.

Фармацевтика

Азот резервуарларды қорғау, шикізаттар мен тауарларды сақтау үшін, химиялық өнімдерді тасымалдау және дәрілік препараттарды орамалау үшін қолданылады.

Электроника

Жартылай өткізгіштер және электр тізбектері өндірісі кезінде тотықтанудың алдын алу, үрлеу және тазалау — электронды өнеркәсіпте азоттың негізгі қолданулары.

Шыны өнеркәсібі

Азот көмегімен бұл слаада доға пеші электродтарын салқындандырады. Осыған қоса ауа температурасы төмендеуі және өдіріс кезінде тотықтандырудан қорғау үшін қолданылады.

Қалдықтарды өңдеу

Негізгі қолданулар — қалдықтарды тасымалдау және азотпен сүрлемдерді жабу.

Қоғамдық оферта емес
Яндекс.Метрика